Chấn thương gân kheo là gì? Dấu hiệu, mức độ và cách xử lý

Chấn thương gân kheo là tình trạng nhóm cơ ở mặt sau đùi bị căng quá mức hoặc rách một phần, thậm chí đứt hoàn toàn. Cầu thủ đang chạy nước rút thì khựng lại, tay ôm đùi sau, ra hiệu xin thay người: đó là hình ảnh quen thuộc nhất của chấn thương này.

Bài này đi theo đúng thứ tự một người mới cần: nó nằm ở đâu, vì sao bóng đá hay dính, cách tự nhận biết mức độ, sơ cứu ra sao. Không cần nhớ hết một lần. Có phần nào đau kéo dài, bạn cứ đi khám, đừng cố đọc rồi tự chẩn đoán. Khi theo dõi tin đội hình trước trận trên keonhacai, bạn sẽ thấy thông tin cầu thủ dính chấn thương gân kheo thường ảnh hưởng trực tiếp đến cách đọc bảng kèo hôm đó.

Chấn thương gân kheo là gì và xảy ra ở đâu

Đặt tay lên mặt sau đùi, từ mông xuống gần khoeo chân. Vùng bạn đang sờ là nhóm gân kheo (hamstring), gồm ba cơ: cơ nhị đầu đùi, cơ bán gân và cơ bán màng. Chúng có hai việc: gập đầu gối và kéo đùi ra sau khi chạy.

Có một chỗ hiểu sai khá phổ biến. Nhiều người nghĩ “chấn thương gân kheo” là đứt một sợi gân. Thực tế, tên gọi này chỉ cả nhóm cơ, và phần hay tổn thương nhất là bụng cơ hoặc chỗ cơ nối vào gân. Đứt hẳn gân ở chỗ bám xương có xảy ra nhưng hiếm hơn nhiều và thường nặng hơn. Biết điều này giúp bạn hiểu vì sao một ca “căng cơ” nhẹ và một ca “rách” có thời gian hồi phục chênh nhau rất xa.

Vì sao cầu thủ hay dính chấn thương này

Gân kheo làm việc nặng nhất ở khoảnh khắc cuối của mỗi bước chạy nhanh, khi chân đã vung về phía trước và chuẩn bị chạm đất. Lúc đó cơ vừa phải dãn dài, vừa phải co mạnh để hãm chân lại. Đây gọi là co cơ kiểu giãn dài, và là kiểu co dễ gây rách nhất.

Bóng đá có đủ các tình huống như vậy: bứt tốc đuổi bóng sau lưng hàng thủ, sút vội, đổi hướng gấp. Theo quan sát của chúng tôi, phần lớn ca bị ở những phút cuối hiệp hoặc cuối trận, khi cơ đã mệt và khả năng kiểm soát bước chạy giảm. Một vài yếu tố làm nguy cơ tăng:

• Khởi động qua loa, nhất là trước buổi tập cường độ cao.
• Từng bị chấn thương gân kheo trước đó (tái phát là chuyện rất thường gặp).
• Cơ đùi trước khoẻ hơn hẳn đùi sau, tạo mất cân bằng.
• Lịch thi đấu dày, ít thời gian hồi phục giữa các trận.

Ba mức độ chấn thương gân kheo

Bác sĩ thể thao thường chia theo ba mức. Bảng dưới đây do chúng tôi tổng hợp để bạn so sánh nhanh. Thời gian nghỉ chỉ mang tính tham khảo, có thể thay đổi tuỳ người và vị trí tổn thương, nên kiểm tra lại với bác sĩ.

Mức độ	Tổn thương	Cảm giác thường gặp	Nghỉ thi đấu (tham khảo)
Độ 1	Căng, rách rất ít sợi cơ	Đau âm ỉ, hơi căng, vẫn đi bình thường	Khoảng vài ngày đến 2–3 tuần
Độ 2	Rách một phần cơ	Đau nhói khi chạy, đi khập khiễng, có thể bầm tím	Khoảng vài tuần đến 2–3 tháng
Độ 3	Đứt hoàn toàn cơ hoặc bong chỗ bám	Đau dữ dội, có thể nghe tiếng “phựt”, khó đứng vững	Nhiều tháng, đôi khi cần phẫu thuật

Bầm tím lan xuống phía khoeo sau vài ngày là dấu hiệu bạn không nên bỏ qua. Nó cho thấy máu đã chảy trong cơ, tức tổn thương không còn ở mức rất nhẹ.

Sơ cứu ngay khi vừa bị đau

Ví dụ bạn đang đá sân 7 người, phút 40 bứt tốc thì thấy đau chói sau đùi. Làm theo thứ tự này:

1. Dừng chơi ngay. Cố “chạy cho qua” là cách nhanh nhất biến độ 1 thành độ 2.
2. Ngồi hoặc nằm, kê chân ở tư thế thoải mái, không kéo giãn mạnh vùng đau.
3. Chườm lạnh bọc khăn mỏng, mỗi lần khoảng 15–20 phút, cách vài giờ. Đừng áp đá trực tiếp lên da.
4. Băng ép nhẹ nếu thấy sưng, không quấn chặt đến mức tê hoặc tím đầu ngón chân.
5. Đi lại nhẹ nhàng trong ngưỡng không đau khi hết cơn đau cấp.

Nhiều người vẫn nhớ công thức RICE (nghỉ, chườm đá, băng ép, kê cao). Theo chúng tôi, đừng hiểu nó là “nằm yên cả tuần”. Các hướng dẫn mới hơn như PEACE & LOVE nhấn mạnh việc vận động nhẹ sớm, trong ngưỡng chịu được, vì cơ nằm bất động quá lâu sẽ yếu đi và sẹo lành kém linh hoạt. Còn mức “nhẹ” đến đâu thì nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu.

Những việc nên tránh trong 2–3 ngày đầu

• Xoa bóp mạnh hoặc day vào chỗ đau.
• Tắm nước quá nóng, xông hơi.
• Uống rượu bia.
• Tự kéo giãn thật căng để “cho đỡ”.

Khi nào cần đi khám

Hãy gặp bác sĩ nếu bạn không thể chịu lực lên chân, nghe tiếng “phựt” lúc bị, thấy vết lõm hoặc cục u bất thường sau đùi, bầm tím lan rộng, hoặc cơn đau không giảm sau khoảng một tuần. Đau kéo dài hay cứ chạy nhanh lại tái phát cũng là lý do để đi khám, đừng chờ.

Bác sĩ có thể chỉ định siêu âm hoặc chụp cộng hưởng từ để xác định mức độ. Đây là việc không thể làm bằng cảm giác.

Quay lại sân: sai lầm hay gặp nhất

Quan điểm của biên tập: hết đau không đồng nghĩa với sẵn sàng thi đấu. Cơ có thể không còn đau khi đi bộ, nhưng chưa đủ sức chịu một cú nước rút hết tốc độ. Phần lớn ca tái phát đến từ việc quay lại quá sớm. Vì vậy, khi đọc kèo bóng đá, việc nắm xem cầu thủ chủ chốt vừa hồi phục hay mới quay lại giúp bạn đánh giá thực tế hơn về phong độ của đội.

Một lộ trình phổ biến mà các bác sĩ thường dùng đi theo bậc: đi bộ không đau, rồi chạy chậm, rồi chạy tăng tốc dần, rồi bứt tốc, cuối cùng mới là tập có đối kháng. Mỗi bậc nên qua được mà không đau trước khi lên bậc kế. Bài tập tăng sức mạnh cho đùi sau, như bài hạ thân chậm kiểu Nordic, thường được đưa vào chương trình, nhưng bạn nên tập dưới hướng dẫn chuyên môn khi đang hồi phục.

Câu hỏi thường gặp

Chấn thương gân kheo là gì, có phải đứt gân không?

Không hẳn. Đây là tổn thương nhóm cơ ở mặt sau đùi, phổ biến nhất là căng hoặc rách ở bụng cơ hay chỗ cơ nối với gân. Đứt hẳn gân là trường hợp nặng và ít gặp hơn.

Chấn thương gân kheo bao lâu thì khỏi?

Phụ thuộc mức độ. Ca nhẹ có thể vài ngày đến vài tuần, ca nặng tính bằng tháng. Các con số trong bài chỉ mang tính tham khảo, bạn nên kiểm tra lại với bác sĩ.

Có nên chườm nóng khi mới bị đau?

Trong những ngày đầu, nên ưu tiên chườm lạnh để giảm sưng và đau. Chườm nóng có thể làm sưng thêm nếu đang có chảy máu trong cơ. Bác sĩ sẽ cho lời khuyên cụ thể theo từng giai đoạn.

Vì sao chấn thương gân kheo hay tái phát?

Do quay lại thi đấu khi cơ chưa đủ mạnh, sẹo mô chưa linh hoạt, hoặc bỏ qua bài tập tăng sức mạnh. Có tiền sử chấn thương là yếu tố nguy cơ rõ nhất.

Hiểu chấn thương gân kheo là gì giúp bạn phản ứng đúng ở phút đầu tiên: dừng lại, chườm lạnh, đi khám khi có dấu hiệu nặng. Phần còn lại là kiên nhẫn với lộ trình hồi phục.