Giải Yashin cho thủ môn: là gì, ai từng giành, bầu chọn ra sao

Giải Yashin cho thủ môn (Yashin Trophy) là danh hiệu dành cho thủ môn xuất sắc nhất năm do tạp chí France Football trao, cùng đêm với lễ Quả bóng Vàng. Giải ra đời năm 2019 và mang tên huyền thoại Lev Yashin của Liên Xô.

Nếu bạn từng thấy cái tên “Yashin” xuất hiện ở ba bốn giải khác nhau và rối, bạn không đơn độc. Bài này đi theo đúng thứ tự bạn cần: giải này là gì, ai đã thắng, bầu chọn thế nào, rồi cách phân biệt với những giải găng tay còn lại. Không cần nhớ hết một lần.

Giải Yashin cho thủ môn là gì và vì sao mang tên Yashin?

Đây là phần thưởng cá nhân dành riêng cho vị trí thủ môn trong hệ thống Quả bóng Vàng. Trước 2019, thủ môn muốn có tiếng nói ở đêm gala gần như chỉ trông vào việc lọt top đề cử Quả bóng Vàng. Chuyện đó hiếm đến mức cả lịch sử mới có một người thắng.

Người đó chính là Lev Yashin, năm 1963. Ông vẫn là thủ môn duy nhất giành Quả bóng Vàng. Biệt danh “Nhện đen” đến từ bộ đồ đen quen thuộc và khả năng với tay khắp khung gỗ. Ông cũng cùng Liên Xô vô địch châu Âu năm 1960.

Vì sao đặt tên giải theo ông? Đơn giản: ông là chuẩn mực. Lấy tên Yashin đặt cho danh hiệu thủ môn xuất sắc nhất năm là cách France Football nói rằng thủ môn xứng đáng có một giải riêng, ngang hàng với Kopa Trophy cho cầu thủ trẻ hay Gerd Müller Trophy cho chân sút. Ai đang theo dõi các cuộc đua danh hiệu mùa này có thể mở thêm bảng tỷ lệ của kèo nhà cái để so sánh mức đánh giá dành cho những đội có thủ môn nổi bật.

Danh sách người đã giành giải Yashin

Bảng dưới đây tổng hợp những chủ nhân đến thời điểm bài viết. Thông tin có thể được cập nhật theo các mùa mới, nên kiểm tra lại trên trang chính thức của France Football.

Năm	Thủ môn	Điểm nhấn trong năm đó
2019	Alisson	Vô địch Champions League cùng Liverpool
2020	Không trao	Lễ Quả bóng Vàng bị huỷ vì đại dịch
2021	Gianluigi Donnarumma	Cầu thủ xuất sắc nhất Euro 2020, Ý vô địch
2022	Thibaut Courtois	Những pha cứu thua trong chung kết Champions League của Real Madrid
2023	Emiliano Martínez	Argentina vô địch World Cup 2022
2024	Emiliano Martínez	Argentina vô địch Copa América
2025	Gianluigi Donnarumma	Mùa Champions League thành công cùng PSG

Nhìn bảng sẽ thấy một quy luật: thủ môn thắng giải hầu như đều gắn với một danh hiệu lớn, hoặc một đêm chung kết mà họ gánh đội. Courtois năm 2022 là ví dụ rõ nhất. Real Madrid thua nhiều cú dứt điểm, nhưng thủ môn người Bỉ cản gần hết và đội vẫn lên ngôi.

Cách bầu chọn: ai chọn và chọn theo tiêu chí nào?

Quy trình đi theo hai bước.

1. Lập danh sách đề cử. Ban tổ chức chọn ra một nhóm thủ môn nổi bật trong mùa giải.
2. Bỏ phiếu. Một hội đồng nhà báo, mỗi người đại diện cho một quốc gia thuộc nhóm hàng đầu trên bảng xếp hạng FIFA, bình chọn người xứng đáng nhất.

Về tiêu chí, France Football nhấn mạnh thành tích tập thể và đẳng cấp cá nhân. Nghĩa là danh hiệu của đội bóng có trọng lượng thật. Một thủ môn xuất sắc ở đội đứng giữa bảng thường khó vượt người đã vô địch Champions League hoặc World Cup.

Đây cũng là điểm nhiều người tranh cãi. Có người cho rằng cách chấm này thiên về kết quả hơn là số liệu thuần như tỷ lệ cản phá. Ý kiến của biên tập: hợp lý, vì thủ môn là vị trí mà một khoảnh khắc quyết định cả trận, và các đêm chung kết nói lên điều đó rõ hơn bảng thống kê.

Phân biệt với các giải thủ môn khác

Đây là chỗ người mới hay nhầm nhất. Có ít nhất ba giải liên quan, và mỗi giải do một đơn vị trao.

Yashin Trophy và FIFA The Best

FIFA cũng có giải The Best cho thủ môn xuất sắc nhất. Hai giải khác nhau về đơn vị tổ chức và người bỏ phiếu, nên có năm kết quả không trùng. Muốn biết giải nào, nhìn tên đơn vị trao chứ đừng nhìn tên cầu thủ.

Yashin Trophy và Găng tay vàng World Cup

Ở World Cup, thủ môn xuất sắc nhất giải nhận Găng tay vàng, và giải này cũng mang tên Yashin trong cách gọi chính thức của FIFA. Đó là giải theo từng kỳ World Cup, khác hẳn giải thường niên của France Football.

Yashin Trophy và Găng tay vàng giải quốc nội

Premier League hay các giải khác trao Găng tay vàng cho thủ môn giữ sạch lưới nhiều nhất mùa. Đó là thống kê thuần tuý, không có bỏ phiếu. Ví dụ, một thủ môn giữ sạch lưới nhiều nhất Premier League chưa chắc thắng giải Yashin nếu đội không có thành tích châu lục.

Vì sao giải Yashin quan trọng với thủ môn?

Trong lịch sử, thủ môn rất ít được vinh danh ngang tiền đạo hay tiền vệ. Giải thủ môn xuất sắc nhất năm này đổi điều đó, ít nhất ở mặt hình ảnh. Một thủ môn đứng trên sân khấu cùng Quả bóng Vàng nghĩa là vị trí này được ghi nhận như một nghề chuyên biệt.

Với bạn đọc đang theo dõi bóng đá, có một cách xem đơn giản: khi đọc danh sách đề cử, hãy để ý trận nào của mỗi thủ môn được nhắc nhiều nhất. Thường đó chính là lý do họ có tên trong cuộc đua. Khi đã chọn được những trận thủ môn tỏa sáng, bạn có thể xem thêm bảng tỷ lệ trên keonhacai để hình dung đội bóng của họ được đánh giá ra sao trước giờ bóng lăn.

Vì sao Yashin là cái tên được dùng cho cả giải France Football lẫn Găng tay vàng World Cup

Bài trên đã tách các giải ra, nhưng chưa nói lý do cái tên Yashin xuất hiện ở nhiều nơi. Có một mốc đáng nhớ: Găng tay vàng của World Cup từng mang tên Giải thủ môn xuất sắc nhất, rồi FIFA đổi sang Yashin Award từ kỳ World Cup 1994. Tức là FIFA đặt tên ông cho giải thủ môn khoảng hai mươi lăm năm trước khi France Football lập Yashin Trophy năm 2019.

Điều này giải thích vì sao nhiều người nhầm. Hai giải dùng chung một cái tên nhưng không cùng hệ thống. Bạn có thể nhìn nhanh qua bảng dưới đây.

Tiêu chí	Yashin Trophy (France Football)	Yashin Award / Găng tay vàng (FIFA)
Đơn vị trao	Tạp chí France Football	FIFA
Chu kỳ	Hằng năm	Bốn năm một lần, theo World Cup
Phạm vi xét	Cả năm thi đấu	Một kỳ World Cup
Cách chọn	Nhà báo bỏ phiếu	Nhóm kỹ thuật của FIFA đánh giá
Năm bắt đầu mang tên Yashin	2019	1994

Vậy nên khi đọc tin “thủ môn X giành Yashin”, bạn hãy xem bối cảnh. Nếu tin ra sau một kỳ World Cup, nhiều khả năng đó là giải của FIFA. Nếu tin gắn với đêm Quả bóng Vàng, đó là giải của France Football. Một thủ môn có thể nhận cả hai, nhưng hai danh hiệu này không thay thế được nhau.

Câu hỏi thường gặp

Giải Yashin cho thủ môn do ai trao?

Do tạp chí France Football trao, trong khuôn khổ lễ Quả bóng Vàng. FIFA không tổ chức giải này.

Thủ môn nào giành Yashin Trophy nhiều lần nhất?

Theo danh sách đến nay, Emiliano Martínez và Gianluigi Donnarumma đều có hai lần. Bạn nên kiểm tra lại sau mỗi mùa lễ trao giải vì danh sách có thể thay đổi.

Vì sao năm 2020 không có giải Yashin?

Lễ Quả bóng Vàng năm đó bị huỷ do đại dịch Covid-19, nên các giải đi kèm, trong đó có Yashin Trophy, không được trao.

Giải Yashin có phải giải Găng tay vàng không?

Không hoàn toàn. Găng tay vàng thường là giải theo thống kê ở từng giải đấu. Yashin Trophy của France Football là giải bình chọn theo cả năm, dành cho thủ môn xuất sắc nhất thế giới.

Lần tới thấy đề cử thủ môn của đêm gala, bạn đã biết mình đang xem giải nào và vì sao tên Yashin được chọn. Cuộc đua năm nào cũng đáng theo dõi, nhất là khi một đêm chung kết có thể quyết định tất cả.