Học viện Ajax: De Toekomst đào tạo cầu thủ như thế nào?

Học viện Ajax là hệ thống đào tạo trẻ của CLB Ajax Amsterdam, nổi tiếng với tên gọi De Toekomst, tiếng Hà Lan nghĩa là “Tương lai”. Đây là nơi sản sinh ra những người như Johan Cruyff, Dennis Bergkamp, Clarence Seedorf hay Matthijs de Ligt.

Nếu bạn chỉ muốn nhớ một điều: Ajax không tìm cầu thủ khoẻ nhất, mà tìm cầu thủ hiểu bóng đá nhanh nhất. Phần còn lại của bài giải thích vì sao họ làm vậy, và bạn nhìn ra dấu ấn đó như thế nào khi xem một trận đấu.

De Toekomst là gì, và có phải là cả học viện không?

Đây là chỗ nhiều người hiểu lệch. De Toekomst thường được dùng để chỉ khu tập luyện của lứa trẻ Ajax, nằm gần sân Johan Cruyff Arena ở Amsterdam. Nhưng “học viện Ajax” rộng hơn một địa điểm. Nó gồm cả hệ thống tuyển chọn, giáo trình, các đội theo độ tuổi và đội Jong Ajax, đội dự bị thi đấu ở giải hạng hai Hà Lan (Eerste Divisie) từ năm 2013.

Vì sao điều này quan trọng? Vì khi nghe “tài năng từ De Toekomst”, bạn đang nói về một con đường đủ bước, không phải một sân tập. Cầu thủ đi từ lứa nhỏ lên đội trẻ, rồi Jong Ajax, rồi mới tới đội một. Jong Ajax là bước đệm để chơi bóng người lớn thật sự, có áp lực điểm số, chứ không chỉ là các trận giao hữu. Khi theo dõi lịch thi đấu và kèo bóng đá của Jong Ajax ở Eerste Divisie, bạn sẽ thấy rõ đây là môi trường bóng đá người lớn thực thụ chứ không phải sân chơi tập dượt.

Triết lý TIPS: bốn chữ cái định hình mọi bài tập

Ajax dùng khung TIPS để đánh giá cầu thủ trẻ. Nó gắn với tư tưởng bóng đá của Rinus Michels và Johan Cruyff, người quay lại CLB với vai trò chuyên môn vào cuối thập niên 1980 và ảnh hưởng mạnh đến cách đào tạo.

• Technique (kỹ thuật): chạm bóng, chuyền, giữ bóng dưới áp lực.
• Insight (thấu hiểu trận đấu): biết đứng đâu, chuyền cho ai, khi nào.
• Personality (cá tính): dám nhận bóng, dám sai, chịu được áp lực.
• Speed (tốc độ): tốc độ xử lý, không chỉ tốc độ chạy.

Theo chúng tôi, chữ “I” mới là chữ khó nhất và là thứ làm Ajax khác biệt. Kỹ thuật dạy được bằng số lần lặp. Còn thấu hiểu trận đấu thì phải được đặt vào đúng tình huống hàng trăm lần. Đó là lý do bài tập ở đây hiếm khi là chạy vòng quanh sân.

Một sơ đồ cho mọi lứa tuổi

Điểm ít người nhắc: các đội trẻ Ajax được định hướng chơi cùng một hệ 4-3-3. Lý do thực tế là cầu thủ lên tầng nào cũng gặp lại cấu trúc quen thuộc, nên không mất thời gian làm quen chiến thuật mới. Một hậu vệ cánh 15 tuổi đã biết mình phải mở rộng biên, còn tiền đạo cánh biết khi nào cắt vào trong.

Cách nhận ra “dấu vân tay” Ajax khi xem bóng đá

Bạn không cần biết tên bài tập. Hãy xem ba điều này trong một trận có nhiều cầu thủ trưởng thành từ Ajax.

1. Độ rộng. Hai tiền đạo cánh đứng sát đường biên để kéo giãn hàng phòng ngự đối phương. Khoảng trống ở giữa sinh ra từ đó.
2. Thủ môn tham gia triển khai. Thủ môn chơi chân như một cầu thủ thứ 11, nhận bóng từ trung vệ rồi phát động tấn công ngắn thay vì sút dài.
3. Phản ứng mất bóng. Ngay khi mất bóng, cả đội ép lại gần để giành bóng sớm, không lùi về chờ.

Ví dụ dễ nhớ là Ajax của mùa 2018-19 vào bán kết Champions League với lối chơi kiểm soát bóng trẻ trung, nhiều gương mặt như de Ligt và Donny van de Beek đều lớn lên trong hệ thống của CLB. Bạn sẽ thấy cả ba điều trên trong các trận đó.

Những cái tên tiêu biểu từ học viện Ajax

Bảng dưới đây do chúng tôi tự tổng hợp theo thế hệ, dựa trên các sự kiện đã được ghi nhận rộng rãi. Nó giúp bạn thấy học viện hoạt động đều đặn qua nhiều thập niên, chứ không chỉ bùng nổ một lần.

Thế hệ	Cầu thủ tiêu biểu	Điểm đáng chú ý
Thập niên 1960-70	Johan Cruyff	Biểu tượng của Total Football, sau này quay lại ảnh hưởng triết lý đào tạo
Thập niên 1980	Marco van Basten, Dennis Bergkamp	Hai tiền đạo kỹ thuật bậc nhất, tạo hình mẫu cho các lứa sau
Giữa thập niên 1990	Patrick Kluivert, Clarence Seedorf, Edgar Davids	Nhóm cầu thủ trẻ làm nên đội Ajax vô địch Champions League 1994-95
Thập niên 2000	Rafael van der Vaart, Wesley Sneijder, Christian Eriksen	Eriksen là ví dụ cho thấy Ajax cũng đào tạo cả cầu thủ ngoại
Thập niên 2010 trở đi	Matthijs de Ligt, Donny van de Beek, Ryan Gravenberch	Trưởng thành nhanh, được bán sang các CLB lớn khi còn rất trẻ

Lưu ý: CLB hiện tại của từng cầu thủ thay đổi liên tục, nên bạn hãy kiểm tra lại nguồn mới nhất khi cần.

Mô hình kinh doanh: vì sao Ajax luôn bán cầu thủ

Đây là nhận định riêng của chúng tôi. Học viện Ajax vừa là nơi đào tạo, vừa là động cơ tài chính của CLB. Ajax không có nguồn thu khổng lồ như các đội Anh hay Tây Ban Nha, nên họ đầu tư vào đào tạo rồi bán những cầu thủ giỏi nhất với giá cao hơn nhiều so với chi phí nuôi dưỡng. Số tiền đó trả lương và mua lứa kế tiếp.

Người hâm mộ hay than “Ajax lại mất ngôi sao”. Nhưng nếu nhìn như một vòng tròn, việc bán cầu thủ không phải thất bại. Nó là cách duy nhất để vòng tròn này tiếp tục quay. Điều đáng lo chỉ là khi lứa kế tiếp không đủ chất lượng để thay thế. Nếu muốn xem thị trường nhìn nhận một Ajax liên tục thay máu lực lượng ra sao, bạn có thể đối chiếu bảng keo bong da hôm nay với phong độ của lứa cầu thủ mới.

Câu hỏi thường gặp

Học viện Ajax có nhận cầu thủ nước ngoài không?

Có, Ajax từng đào tạo cầu thủ không phải người Hà Lan, Eriksen là ví dụ quen thuộc. Tuy vậy, quy định về độ tuổi và chuyển nhượng của cầu thủ trẻ quốc tế khá chặt, nên bạn cần xem thông tin chính thức từ CLB và liên đoàn bóng đá.

Học viện Ajax có tuyển sinh công khai như trường học không?

Không theo kiểu nộp hồ sơ đăng ký như trường học. Cầu thủ chủ yếu được tuyển chọn qua hệ thống tuyển trạch và các buổi thử việc do CLB tổ chức. Chi tiết và chi phí (nếu có) có thể thay đổi, nên kiểm tra lại trên kênh chính thức.

Jong Ajax có phải đội trẻ không?

Đây là đội dự bị, gồm cầu thủ trẻ và thi đấu ở Eerste Divisie. Họ không đủ điều kiện thăng hạng lên giải cao nhất, nhưng giúp cầu thủ làm quen bóng đá chuyên nghiệp trước khi lên đội một.

Có thể học theo giáo án của Ajax ở Việt Nam không?

Bạn có thể học tinh thần, ví dụ ưu tiên chơi bóng ngắn, khuyến khích sáng tạo và để trẻ thi đấu theo đúng độ tuổi. Nhưng đừng sao chép nguyên giáo án. Điều kiện sân bãi, số lượng huấn luyện viên và văn hoá bóng đá mỗi nơi mỗi khác.

Muốn hiểu học viện Ajax, đừng bắt đầu từ danh sách ngôi sao. Hãy xem một trận đấu của đội trẻ Ajax và chú ý cách thủ môn chuyền bóng, bạn sẽ thấy cả triết lý trong một pha xử lý nhỏ.