Cờ việt vị của trọng tài biên: cách đọc tín hiệu đúng

Khi trọng tài biên giơ thẳng cờ lên trời, đó là cờ việt vị của trọng tài biên báo cho trọng tài chính biết có một cầu thủ tấn công đứng sai vị trí lúc đồng đội chuyền bóng. Trọng tài chính thổi còi, đội phòng ngự được hưởng quả đá phạt gián tiếp. Chỉ vậy thôi.

Nhưng cái cờ ấy còn có hướng, có lúc bị giữ lại chưa giơ, và có những tình huống nhìn rất giống việt vị mà thực ra không phải. Bài này đi theo thứ tự bạn sẽ gặp khi xem một trận: thấy cờ giơ, hiểu hướng cờ, rồi biết khi nào cờ không được phép giơ. Không cần nhớ hết một lần. Để nắm chắc từng bước, bạn có thể đọc tiếp phần hướng dẫn về cờ việt vị trọng tài biên ngay dưới đây, đi từ tín hiệu cơ bản đến các trường hợp đặc biệt.

Cờ việt vị trọng tài biên giơ lên nghĩa là gì?

Có ba bước xảy ra gần như cùng lúc. Một cầu thủ đồng đội chuyền hoặc đánh bóng về phía trước. Trọng tài biên thấy người nhận bóng đang ở vị trí việt vị. Anh ta giơ cờ thẳng đứng, thường kèm tiếng bíp từ thiết bị liên lạc với trọng tài chính.

Vì sao phải là trọng tài biên? Vì họ chạy song song với hậu vệ cuối cùng của đội phòng ngự. Đứng đúng đường thẳng đó mới nhìn được ai nhỉnh hơn ai một bước chân. Trọng tài chính ở giữa sân gần như không thể làm việc này. Chính vị trí chạy song song ấy khiến mỗi quyết định ở đường biên có thể làm đổi diễn biến trận, và điều này thường phản ánh ngay lên bảng kèo bóng đá trước và trong giờ bóng lăn.

Có một điều nhiều người hiểu nhầm: cờ giơ chưa phải là quyết định cuối. Trọng tài chính mới là người thổi còi. Nếu ông thấy tình huống không đáng bắt, ông có thể ra hiệu cho trận đấu tiếp tục.

Thế nào là đứng ở vị trí việt vị?

Một cầu thủ ở vị trí việt vị khi đầu, thân người hoặc bàn chân nằm gần đường biên ngang đối phương hơn cả quả bóng lẫn cầu thủ phòng ngự áp chót. Thường cầu thủ áp chót là hậu vệ, vì thủ môn đã tính là người cuối cùng.

Tay và cánh tay không được tính. Nghĩa là một tiền đạo vươn tay ra trước nhưng thân vẫn ngang hàng thì vẫn hợp lệ.

Ví dụ dễ hình dung: hậu vệ áp chót đứng cách vạch cầu môn 16 mét, tiền đạo đứng cách 15 mét lúc đồng đội chuyền. Tiền đạo hơn đúng một mét. Vị trí việt vị, và nếu anh ta tham gia vào pha bóng, cờ sẽ giơ.

Đứng ở vị trí việt vị chưa bị phạt. Chỉ khi tiền đạo đó chạm bóng, cản đường đối thủ hoặc có tác động rõ ràng vào pha bóng thì mới tính là lỗi.

Hướng cờ chỉ điều gì?

Sau khi giơ cờ, trọng tài biên chỉ cờ theo một góc để cho trọng tài chính biết cầu thủ việt vị đang ở phía nào của sân. Cách này giúp ông không phải đoán, nhất là khi trận đấu căng và nhiều người chen chúc.

Hướng cờ	Cầu thủ việt vị ở đâu
Chếch xuống	Phía gần trọng tài biên
Ngang	Khu vực giữa sân (trước khung thành)
Chếch lên	Phía xa trọng tài biên

Mẹo nhớ: cờ chỉ về phía cầu thủ. Gần thì chúc xuống, xa thì hất lên. Lần sau xem trận, bạn thử đoán trước hướng cờ rồi đối chiếu với hình quay lại, sẽ thấy khá thú vị.

Trọng tài biên cũng đổi tay cầm cờ sao cho cờ nằm ở tay gần trọng tài chính, để ông dễ thấy nhất.

Khi nào cờ không được giơ?

Đây là phần khiến người xem cãi nhau nhiều nhất. Có những pha bóng tiền đạo đứng trước hậu vệ rõ ràng mà vẫn được công nhận. Lý do nằm ở luật.

• Bóng từ quả phát bóng: đội nhận bóng đá phát bóng lên, tiền đạo đứng đâu cũng không bị việt vị.
• Ném biên: cầu thủ nhận bóng từ quả ném biên không bị tính việt vị.
• Phạt góc: tương tự, nhận bóng trực tiếp từ quả phạt góc thì không bị bắt.
• Đứng ở phần sân nhà: cầu thủ không thể việt vị nếu còn ở nửa sân của chính đội mình.
• Bóng đến từ đối phương: nếu hậu vệ chủ động chuyền hoặc đánh bóng đến cầu thủ, đó không phải việt vị. Ngoại lệ là pha cứu thua cố ý của thủ môn hoặc hậu vệ có thể được xét khác.

Trong ba tình huống đầu, khi tiền đạo nhận bóng rồi mới đi tiếp, lần chuyền sau đó vẫn xét việt vị bình thường.

Việt vị chồng việt vị: chuyện của VAR

Từ khi có VAR, trọng tài biên thường được yêu cầu giữ cờ trong những pha tấn công sát nút. Nghĩa là họ chưa giơ ngay, đợi pha bóng kết thúc rồi mới quyết. Nếu bàn thắng xảy ra, VAR kiểm tra lại bằng hình ảnh. Nếu không có bàn thắng, trọng tài biên mới giơ cờ muộn.

Lý do thực tế: giơ cờ sai mà bóng đã dừng thì không sửa lại được. Giữ cờ thì còn cứu được pha ghi bàn hợp lệ. Bạn có thể thấy cờ giơ khá trễ trong các giải lớn, đó thường là chủ ý chứ không phải chậm phản ứng.

Vì sao trọng tài biên hay bị chê?

Công bằng mà nói, đây là công việc rất khó. Trọng tài biên phải nhìn đồng thời ba thứ: quả bóng, chân người chuyền và vị trí hậu vệ cuối. Mắt người không xử lý kịp cả ba cùng một khoảnh khắc, đặc biệt khi cầu thủ chạy nhanh.

Vì thế công nghệ đã vào cuộc. Giải World Cup 2022 dùng hệ thống việt vị bán tự động, gồm camera theo dõi cơ thể cầu thủ và cảm biến trong bóng, giúp tốc độ ra quyết định nhanh hơn. Các giải khác dùng mức độ công nghệ khác nhau nên bạn nên xem quy định của từng giải.

Một lời khuyên thẳng: đừng đổ lỗi hoàn toàn khi thấy trọng tài biên sai. Đường kẻ trên màn hình truyền hình đôi khi không kẻ chuẩn so với thời điểm bóng rời chân. Một khung hình lệch cũng đủ làm thay đổi kết luận. Khi theo dõi bảng keo bong da sau những pha bàn thắng bị hủy vì lệch một khung hình, bạn sẽ hiểu vì sao sai số nhỏ của đường kẻ vẫn được bàn tán nhiều.

Ví dụ tính từng bước: khoảng cách 20 cm có đủ làm một bàn thắng bị hủy không

Khán giả hay nghĩ việt vị phải thấy rõ bằng mắt thường. Không phải vậy. Luật chỉ hỏi một điều: tại thời điểm đồng đội chạm bóng, có phần thân nào được tính của tiền đạo nằm gần vạch cầu môn hơn hậu vệ áp chót hay không. Chênh lệch bao nhiêu không quan trọng.

Bạn thử làm phép tính với tình huống giả định dưới đây.

Bước	Việc cần xác định	Kết quả giả định
1	Tìm khung hình bóng vừa rời chân người chuyền	Chốt đúng khung này, không lấy khung sau
2	Kẻ đường song song vạch cầu môn qua phần cơ thể được tính của hậu vệ áp chót	Bàn chân cách vạch 16,00 m
3	Kẻ đường tương tự qua tiền đạo (đầu, thân, chân; bỏ tay)	Mũi giày cách vạch 15,80 m
4	So sánh hai đường	Tiền đạo hơn 0,20 m: việt vị
5	Xét tác động vào pha bóng	Anh ta ghi bàn: bàn thắng bị hủy

Nếu ở bước 3 con số là 16,00 m thì sao? Ngang hàng, hợp lệ, bàn thắng được công nhận. Một khung hình chênh nhau vài centimet đã đủ đảo ngược kết luận. Vì vậy bạn nên coi việt vị là phép so sánh theo thời điểm, không phải cảm giác “anh ta đứng trước hẳn”.

Câu hỏi thường gặp

Cờ việt vị giơ rồi, trọng tài chính có buộc phải thổi còi không?

Không. Trọng tài chính là người quyết định cuối cùng. Ông có thể thổi còi theo cờ hoặc phớt lờ nếu thấy cầu thủ việt vị không tác động vào pha bóng.

Cầu thủ ngang hàng với hậu vệ có bị việt vị không?

Không. Chỉ khi phần cơ thể được tính của cầu thủ tấn công gần vạch cầu môn hơn hậu vệ áp chót mới là việt vị. Ngang hàng thì được tính là hợp lệ.

Tay vươn ra trước có làm cầu thủ bị việt vị không?

Không. Luật chỉ tính đầu, thân và bàn chân. Tay và cánh tay không được dùng để xét vị trí việt vị.

Vì sao có khi cờ giơ muộn?

Đó thường là kỹ thuật giữ cờ trong tình huống sát nút để VAR còn can thiệp nếu pha bóng dẫn đến bàn thắng. Cách làm này có thể khác nhau tùy giải đấu.

Lần tới thấy cờ giơ lên, bạn hãy nhìn ba điểm: ai chuyền, ai nhận, hậu vệ cuối đứng đâu. Rồi nhìn hướng cờ. Chỉ bấy nhiêu là đủ để bạn hiểu quyết định, và biết khi nào nên tranh luận với bạn bè cho vui.